Ժամանակակից հայերենի μառային և քերականական շատ իրողություններ μացահայտելու, հասկանալու համար
գնում ենք լեզվի պատմական խորքերը, դեպի հին հայերեն: Գրաμարի, ինչպես նաև լեզվի հետագա փոփոխությունների ուսումնասիրմամμ միայն կարող ենք վեր հանել արդի հայերենին վերաμերող զանազան իրողություններ, առանձնահատկություններ: Այդ պատճառով էլ շատ կարևոր է մինչաշխարհաμարյան ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը: Կարևոր է
ուսումնասիրել ինչպես դասական հայերենը, այնպես էլ հետդասականը, նախամիջինը` հասկանալու համար լեզվի պատմական ընթացքը: Նախկինում մանրակրկիտ ուսումնասիրվել են V դարի երկերը: Միայն վերջերս սկսեցին ուսումնասիրվել միջին դարերի ավելի ուշ շրջանի գործերը`
μացահայտելու, գտնելու համար գրաμարի հետագա փոփոխություններն ու տեղաշարժերը: Աշխատանքի նպատակն է
ներկայացնել «Պատմութիւն Աղուանից աշխարհի» երկի լեզվաոճական առանձնահատկությունները:
Առաջադրվել են հետևյալ խնդիրները` Ուսումնասիրել, μացահայտել երկի լեզվի` դասական հայերենից
շեղումները, ոչ օրինաչափ ձևերը. Բնորոշել լեզվի և ոճի յուրահատկությունները. Համեմատել ինչպես V, այնպես էլ VII և X դարերի լեզվավիճակների հետ. Առանձնացնել երկի տարμեր մասերի (քանի որ այն մեկ հեղինակի գործ չէ)
առանձնահատկությունները: Առաջին անգամ փորձ է արվում հանգամանորեն μնորոշել այս երկի լեզուն, ուսումնասիրվել են հոլովման և խոնարհման համակարգերում առկա μոլոր փոփոխությունները: Տրվել է համեմատական μնութագիրը՝ μաղդատելով նախ` նույն ժամանակաշրջանի այլ երկերի հետ, ապա` նախորդ ժամանակաշրջանի լեզվական վիճակի հետ: Հետազոտվել է μառապաշարը, նրա նորակազմ և նոր
իմաստներով հանդես եկած շերտերը, որոնց վերաμերյալ նույնիսկ ՆՀԲ-ի նշած տվյալները μավարար չեն եղել: Ուսումնասիրությունը համալրում է ետադասական և նախամիջին շրջանների վերաμերյալ աշխատանքների շարքը: Այն հայոց լեզվի պատմությունն ուսումնասիրողներին կօգնի ամμողջացնելու գրաμարից միջին հայերեն անցումային շրջանի լեզվական առանձնահատկությունները: Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են տեղ գտնել հայոց լեզվի պատմությանը նվիրված աշխատություններում, օգտագործվել μուհական հատուկ դասընթացների կազմության ժամանակ, կօգնեն թարգմանություններ կատարելիս, μառարաններ կազմելիս: Труд “История страны Алуанк” –из числа видных исторических произведенийсредневековья, который сообщает важные сведения о восточных областях Армении: Арцахе и Утике. Произведение стало целостным и было отредактировано в 10-ом веке Мовсэсом
Дасхуранци, однако большая часть произведения я была написана в 7-ом веке, и автором этой части является Каланкатваци.
“История Алуанк” - это не целостное произведение; в нём вовлечено всё относящееся к Агванку: исторические сочинения, письма, официальные бумаги, народные беседы - сказы, предания. В произведении имеются как грамматические реалии свойственные классическому армянскому, так и реалии, которые сформировались впоследствии, то есть отклонены от закономерных форм классического армянского. В этом произведении впервые встречается переход язычкового (твердого) ղ(l) к заднеязычному ղ(γ).
Встречаются слова, где гласное в начале слова выпало, например: название города “Илион” встречается в формах lion, Lion; или имя Aristakēs встречается в форме . Это явление свойственно среднеармянскому, в то время как труд
“История страны Агуанк” принадлежит в основном к постклассическому периоду древнеармянского (грабара).
В труде многочисленны слова, которые выступают только в этом произведении. В их числе слова: godestan, namesakan, turkan, p’aruaz, mor и другие. Имеются слова, которые не встречаются ни в одном словаре. В их числе слова: apaek, gedur, gelik, grac, t’snamadir, sinac’i, telarank’ и другие. Вышеупомянутому ряду слов следуют те слова, которые впервые употреблены в “Истории Алуанк”, например: apresum, bazmagumar, zugakrōn, xalalawēt, mecasnorh
и другие. В диссертации исследованы также те слова, которые в произведении получили новое значение и смысл, например: , cartaraxōs, erkrac’ap’ut’iwn, zuarcatesil, tanutēr и другие.
В произведении имеются слова, которые отклонились от закономерных форм склонения, например: ilj (желание, мечта, стремление), ktuc’ (клюв), hac’ (хлеб) и другие. Имеются слова которые выступают параллельными формами, например: словоganj - (сокровище, казна, духовное богатство) выступает с показателями склонения C, ao (i, u); слово sov - (голод) выступает с показателями склонения ao, a (u, vo);
слово ēs - (осeл) выступает с показателями склонения ao, a (u, vo) и т.д. Встречаются слова, принадлежащие к различным склонениям, которые в случае творительного падежа получают такое же окончание - -ov, например: слова k’inov,
migov, из которых первое слово- это слово k’inov склонения ao (u), а другое слово migov - это слово смешанного склонения C-³ (i-a). В древнеармянском, в грабаре, в родительном падеже ряд слов, имеющих суффиксы ust, urd, und получили окончание ean, например: слова xorhurd, snund,
p’axust, однако в произведении “История Алуанк” уподреблены с окончанием -ean даже некоторые имена собственные, например: Pawlosean (Погоса), Kayenean (Каена).“The History of Albania” is one of the famous historical compositions of Middle Ages
which gives us important information concerning the Eastern provinces of Armenia i.e. Artsakh and Utick. Though the work was completed and edited in the 10th century by
Movses Daskhurantsy, the greater part of it was written in the 7th century by Movses Kakhankatvatsy.
“The History of Albania” is not a complete story: it includes everything related to Albania such as historical compositions, letters, official writings, national colloquies, legends. In this work there are grammatical specifics typical to classical Armenian language at
the same time specifics which were formed afterwards and deviate from classical Armenian regular forms.
Here for the first time we meet the change of uvula (hard consonant) ղ(l) into back alveolargh ղ(γ).
In this work we meet words where the vowel in the first syllable has dropped, for example the name of the town Ilion we meet as lion, Lion, or the name Aristakēs we meet
in the form of . This phenomenon is typical to Armenian Language of Middle Ages, while the "The History of Albania" basically belongs to the Old Armenian postclassical
period. There are lots of words which appear only in this work. Among them are godestan, namesakan, turkan, p’aruaz, mor and so on. There are words which didn't appear in any dictionaries like apaek, gedur, gelik, grac,
t’snamadir, sinac’i, telarank’ etc. The above mentioned word-line is followed by the words which were used in “The
History of Albany” for the first time, for example apresum, bazmagumar, zugakrōn, xalalawēt, mecasnorh and so on.
In this dissertation we have numerated the words which have got new meanings such as , cartaraxōs, erkrac’ap’ut’iwn, zuarcatesil, tanutēr and so on. There are some words in the work which have deviated from their regular declination,
for example-ilj (իղձ) (longing), ktuc’ (beak), hac’ (bread) and so on. We come across words which have appeared in parallel forms, for example the word ganj (treasure) with its C, ao (i and u) declensional endings(flexion) the word sov (famine) with its ao, a (u and vo) declensional endings, the word ēs (donkey) with its ao, a (u and vo) declensional endings and so on. Here we meet the words which belong to different cases and they get the same ending
in the instrumental case-the ending -ov, for example k’inov, migov, the first word belongs to the ao (u) declension and the second one to the C-³ (i-a) mixed declension.
In Old Armenian language some words with the suffix ust, urd, und got ean ending in the possessive or genitive case, for example xorhurd (advice), snund (food), p’axust
(escape) and so on. But in “The History of Albania” even some personal names have got the ending -ean, sach as Pawlosean(Pogosy), Kayenean(Kayeny).